Karnawał to kres zimowych balów, maskarad i pochodów. Zazwyczaj przypada w Trzech Króli – 6 stycznia i kończy się we wtorek przed Środą Popielcową. Po karnawale wkraczamy w okres Wielkiego Postu, który jest czasem pokuty i w którym chrześcijanie przygotowują się do Wielkanocy. W tym roku karnawał będzie trwał od 6 stycznia do 17 lutego.
Od wieków kojarzy się z zabawą, tańcem i odrobiną magii. Jego nieodłącznym symbolem jest maska – przedmiot, który jednocześnie ukrywa i odsłania, intryguje i pobudza wyobraźnię.
Karnawałowa maska to nie tylko ozdoba i efektowny dodatek do stroju. Od zawsze pełniła rolę symboliczną. Pozwalała na chwilę anonimowości, przełamywała bariery społeczne i dawała wolność wyrażania emocji. Pod jej osłoną można było stać się kimś innym – odważniejszym, radośniejszym, bardziej tajemniczym.
Historia masek karnawałowych sięga starożytności, jednak największą sławę zyskały w renesansowej Wenecji. W czasie karnawału nosili je wszyscy, arystokraci i zwykli mieszkańcy miasta. Maska zrównywała ludzi, pozwalała na swobodę rozmów, flirtu i zabawy bez względu na pochodzenie czy status.
Nazwa pochodzi od włoskiego carnevale, z łaciny: carnem levāre ("mięso usuwać") bądź caro vale ("żegnaj mięso"). Pokrewne nazwy to starowłoskie carasciale z łaciny carnem laxāre, rumuńskie cârneleagă z carnem ligat, oraz hiszpańskie carnestolendas z caro tollenda. Wszystkie oznaczały pożegnanie mięsa przed rozpoczynającym się wielkim postem. Inna etymologia tej nazwy, każe szukać jej źródeł w łac. carrus navalis – wóz w kształcie okrętu, który uczestniczył w procesji świątecznej ku czci bogini Izydy, a później Dionizosa w starożytnym Rzymie.
Karnawał wywodzi się z kultów płodności i z kultów agrarnych. Od głębokiej przeszłości utrzymywało się przekonanie, że im wyższe będą skoki, tym wyżej będzie rodziło zboże. Między innymi, dlatego karnawał jest tak ściśle związany z tańcami. W wielu krajach europejskich, zwłaszcza na wsiach praktykowano także tańce dookoła ogniska, najczęściej w formie koła.
Najbardziej znane są karnawały w Brazylii - Rio de Janeiro, w Wenecji, w Londynie, na Wyspach Kanaryjskich, w Niemczech, Danii, Belgii, Nowym Orleanie, Szwajcarii, Stanach Zjednoczonych, Sztukmistrzów w Lublinie. Obecnie to zimowe święto obchodzone jest w ponad 50 krajach na całym świecie.
Karnawał w Wenecji
Historia weneckiego karnawału sięga co najmniej końca XI wieku, a jego rozkwit nastąpił w XVII i XVIII wieku. Zwyczaj noszenia masek pozwalał na swobodny udział w licznych zabawach i pokazach. Po zajęciu Republiki Weneckiej przez Napoleona w 1797 zakazano publicznych imprez i karnawał zaczął tracić popularność. W latach 30-stych XX wieku, za rządów Benita Mussoliniego, został całkowicie zakazany. Reaktywowano go w latach 80-tych XX wieku.
Współczesny karnawał trwa ok.10 dni, podczas których odbywa się wiele imprez nawiązujących do tradycji Wenecji. Jego uczestnicy często noszą fantazyjne przebrania i maski, a wybór najpiękniejszej maski jest jedną z głównych atrakcji karnawału.
Ze wszystkich karnawałowych obchodów na świecie, włoski Carnevale di Venezia, czyli Karnawał Wenecki, jest jednym z najbardziej kultowych. Co roku miasto zamienia się w magiczny bal maskowy, podczas którego uczestnicy przywdziewają ekstrawaganckie stroje z XVIII wieku, w komplecie z jaskrawymi maskami i aksamitnymi płaszczami.
Karnawał w Londynie - Notting Hill Carnival
Największym po karnawale w Rio pod względem liczby odwiedzających go turystów jest Notting Hill Carnival w Londynie. Co roku przyciąga ponad 2 mln turystów. Coroczny festiwal w Londynie trwa zaledwie dwa dni - niedziela i poniedziałek, tzw. Bank Holiday Monday). Jest największym karnawałem ulicznym w Europie i jednym z największych na świecie. Odbywa się w ostatni weekend sierpnia w dzielnicy Notting Hill w zachodnim Londynie.
Karnawał w dawnej Polsce
Stara polska nazwa karnawału to ZAPUSTY, oznaczająca czas hucznych zabaw, balów, biesiad, tańców i maskarad. Przebierano się za zwierzęta, np. za niedźwiedzia i kozła, tańczono, był to czas beztroski i ludowych zwyczajów. Tańczyło się po domu lub podwórzu. Kobiety zbierały się w karczmie na tańce, po to aby urosły im zasiane zboża, konopie, żyto.
Śpiewano piosenki. W ostatnie dni zapustów mieszkańcy wsi chodzili po ogródkach i tam gdzie gospodarz posiadał drwa, zabierali je i oddawali do karczmy, otrzymując w zamian trunek skrzętnie nalewany przez samego szynkarza, który naturalnie stawał się posiadaczem zrabowanego drewna. Każdy jadł do syta, podawane było pieczone mięso, placki, kiełbasy.
Kobiety, które nie wyszły za mąż przypinały się w miejsce koni do sań i obwoziły skrzypka po wsi. Przywoziły go do dworu, gdzie zostawały ugoszczone. Później miały za zadanie odwieźć grajka do karczmy, gdzie miały go „zabić” przez spalenie lub powieszenie. W tym celu obwiązywały mu słomą lekko ramiona i golenie, tak by grajek miał czas się uwolnić. Udawały też, że go wieszają, ale zostawiały stołek, żeby mógł się wydostać.
Wieczorem tuż przed końcem karnawału do karczmy wjeżdżała na koniu postać nazywana Zapustem, który obsypywał głowy popiołem. Tak kończyły się karnawałowe imprezy i następował Wielki Post.
Maska budzi ciekawość, dodaje odwagi i sprzyja zabawie. Zakryta twarz działa na wyobraźnię. Psychologowie podkreślają, że możliwość „ukrycia się” pomaga przełamywać nieśmiałość i wyrażać uczucia, które na co dzień pozostają w cieniu. W karnawale to właśnie tajemnica staje się źródłem radości.
Karnawałowe maski zachwycają bogactwem barw i zdobień. Złoto symbolizuje blask i dostatek, czerwień – energię i pasję, a pióra - lekkość i fantazję. Każdy detal może opowiadać własną historię i podkreślać charakter osoby, która ją nosi.
Maska współcześnie nadal inspiruje. Pojawia się na balach, w szkołach, bibliotekach i domach kultury jako element zabaw, warsztatów plastycznych i zajęć integracyjnych. Jest doskonałym pretekstem do rozmów o tradycji, kulturze i emocjach, a także do twórczej ekspresji.
Tajemnica maski tkwi w jej dwoistości. Zakrywając twarz, pozwala odkryć wnętrze.
W karnawale nie chodzi tylko o przebranie, ale o radość bycia razem, swobodę i odrobinę baśni w codziennym świecie.
W styczniu w Szkole Podstawowej Specjalnej 168 w Łodzi odbyły się zajęcia, podczas których uczniowie poznali historie karnawałowych masek. Wspólnie wykonaliśmy śliczne maski: weneckie, baśniowe i zwierzęce. Była prezentacja nas wszystkich w maskach oraz wybór tych najpiękniej wykonanych.
Opracowanie: Jadwiga Kamara / Fot. JK
0 komentarze:
Prześlij komentarz